اندیشه ابن خلدون عصبیت و دولت

محمد عابد الجابری

احمد فرادی اهوازی

کتاب اندیشه ابن خلدون از آثار اولیه و عمدهٔ اندیشمند معاصر محمد عابد الجابری است. محمد عابد الجابری در این اثر، این فرضیهٔ عام را مطرح کرده است که فهم تطور و صیرورت تاریخ عربی اسلامی از مجرای نظرات ابن‌خلدون در باب این تاریخ بهتر صورت می‌گیرد. او بعدها این فرضیه را پرورش داد تا برای مثال در مجموعهٔ «نقد عقل عربی» بر پایهٔ نظر ابن‌خلدون عوامل مؤثر بر تکوین عقل سیاسی عربی را عقیده (عامل ایدئولوژیک) و قبیله (ساختار اجتماعی و سیاسی) و غنیمت (عامل اقتصادی) معرفی کند؛ یعنی همان عواملی که پیش‌تر در این کتاب برجسته کرده بود. تأثیرپذیری محمد عابد الجابری از ابن‌خلدون در تمامی آثار او نمایان است. این تأثیرپذیری حتی در به‌کارگیری مفاهیم و الفاظ نیز قابل ردگیری است. در کتاب حاضر عمق، کلیت و نوآوری اندیشه‌های ابن‌خلدون نشان داده شده است.