کثرت گرایی دینی و حقوق شهروندی در اسلام گالینگور رقعی

کریگ کانسیدین

فائزه دینی

کریگ کانسیداین در کتاب کثرت گرایی دینی و حقوق شهروندی در اسلام بیان کرده است که آزار دینی در ایالات متحد آمریکا و در سراسر خاورمیانه متکلمان دین‌پژوه و جامعه‌شناسان و نظریه‌پردازان سیاسی را متوجه نیاز به تقویت کثرت‌گرایی و حقوق شهروندی در کشورهایی با ادیان مختلف کرده است. یک دست‌مایهٔ بالقوهٔ ایجاد چنین نوعی از جامعه پرداختن به عهدنامه‌های پیامبر اسلام (ص) به منزلهٔ مأخذ بنیادین سومی از متون مقدس اسلامی و یکسره هم‌راستا با قرآن و حدیث است. با آن‌که محققان این عهدنامه‌ها را قرن‌ها می‌شناخته‌اند و رهبران مسلمان آن‌ها را همچون قانون شریعت پذیرفته بوده‌اند، مسلمانان «سنتی» و پژوهشگران غربی «نوین» به‌طور عمده این اسناد را نادیده گرفته‌اند. البته مسائل مربوط به اصالت این عهدنامه‌ها دلیل بالقوه‌ای بوده است تا از این متون چنین غفلت شود. عهدنامه‌های پیامبر اسلام (ص) با مسیحیان در معرض مناقشات فراوان پژوهشگران واقع شده‌اند. بررسی اصالت این اسناد لازم است تا بتوان به مشروعیت آن‌ها و درستی پیام‌های‌شان پرداخت. از چهار عهدنامه، همچون چارچوب تحلیل، استفاده خواهد شد تا مفاهیم کثرت‌گرایی و حقوق مدنی در «امت اسلامی» بررسی شود. این عهدنامه‌ها عبارت‌اند از «عهدنامهٔ پیامبر با راهبان کوه سینا»، «عهدنامهٔ پیامبر با مسیحیان نجران»، «عهدنامهٔ پیامبر با مسیحیان فارس (ایران)» و «عهدنامهٔ پیامبر با مسیحیان جهان». نویسنده در کتاب حاضر به تجزیه‌وتحلیل عمیق‌تر مسائل مربوط به اصالت این اسناد پرداخته است.