نظریه امروز ارتباط

دوید کراولی

اسمائیل قدیمی

کتاب «نظریهٔ امروز ارتباط» که نخستین‌بار در سال 1994 میلادی و چاپ دوم آن در سال 1396 در ایران منتشر شد، کوشیده است چشم‌انداز وسیعی نسبت به ارتباط اجتماعی و رسانه‌های همگانی در جامعه فراهم کند. این اثر را یک کتاب مهم، انتقادی و سودمند دانسته‌اند که مروری گسترده و پردامنه بر کارهای نظریه‌ایِ ارتباط اجتماعی و رسانه‌های همگانی معاصر داشته است. این اثر با معرفی باریکولاژ پژوهشی و نظریه‌ای دهه‌های پایانی هزارهٔ دوم که در آغاز هزارهٔ سوم نیز در حال استفاده و توسعه بوده، برون‌رفت از چارچوب‌های پیش‌تر فراگیر و کل‌گرا و بازپی‌بندی قالب‌های نظریه‌ای قدیم و جدید را بر پایهٔ محتمل‌الوقوعی، منافع عمومی، اقناع و میانجی‌گری پیشنهاد کرده است؛ همچنین پرسش‌های کلیدی دانش‌های اجتماعی و انسانی را نسبت به ارتباط و اطلاعات و به‌ویژه در رشتهٔ ارتباطات بازخوانی و بازنگری کرده و به آن‌ها پاسخ‌های انتقادی داده است. این کتاب که به‌پیشنهاد مرحوم دکتر «کاظم معتمدنژاد» ترجمه شده، به‌دلیل دیدگاه‌های متنوع، نشان‌دهندهٔ رویکرد باز و ژرف‌اندیشی مترجم و استادان این حوزه در نظر گرفته می‌شود. این کتاب به‌دلیل میان‌رشته‌ای بودنِ دانش ارتباطات، موضوعات گسترده‌ای از علوم اجتماعی و وسایل ارتباط جمعی را پوشش داده و به توسعهٔ ادبیات این رشته‌ها کمک کرده است. تحولات فناوری به‌ویژه اینترنت تأثیر شگرفی بر فرایند ترجمه و نگارش این اثر داشته است. این تغییرات شامل افزایش سرعت دسترسی به منابع، تسریع روند میان‌متنیت، گسترش پاورقی‌نویسی، امکان مقایسهٔ متون و بهبود دقت ترجمه بوده است. این کتاب که ترکیبی از نظریه‌های متنوع در حوزهٔ ارتباطات را ارائه داده، می‌تواند به غنای علمی و پژوهشی این حوزه در ایران کمک کند. کتاب حاضر مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی است که به بررسی تحولات ارتباطات در دنیای مدرن پرداخته است. این اثر که در مجموعهٔ انتشارات «پولایتی» منتشر شده، قصد نداشته نمایندهٔ رشتهٔ ارتباطات باشد، بلکه نویسندگان هر یک گزارش پژوهشی خود را ارائه داده‌اند تا چالش‌ها و روندهای نوین را تبیین کنند. این کتاب به بررسی تأثیر رسانه‌های جدید بر مدرنیته، نقش آن‌ها در جهانی‌سازی و تغییرات اجتماعی پرداخته و تأکید آن بر ساخت معنا، کنش انسانی و تأثیرات رسانه‌های پساتوده‌ای بر فرهنگ و سیاست بوده است. پژوهش‌های مختلف نشان می‌دهد که رسانه‌ها دیگر تنها ابزار انتقال پیام نیستند؛ بلکه در بازآفرینی فرهنگ، سیاست و اقتصاد نقش کلیدی دارند. مقاله‌های این کتاب نشان می‌دهد که رسانه‌های مدرن نه‌تنها بازتاب‌دهندهٔ تغییرات اجتماعی هستند، بلکه خود عامل این تغییرات محسوب می‌شوند. مثال‌هایی از نقش رسانه‌ها در رویدادهای تاریخی مانند انقلاب 1357 در ایران، اعتراضات میدان «تیان‌آن‌من» و شکست کودتای مسکو نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نویسندگان مقالات حاضر استادان برجسته‌ای هستند که روش‌های پژوهشی متنوعی را ارائه داده‌اند. این نویسندگان از حوزه‌های مختلفی مانند تاریخ، علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی به موضوع اثر حاضر پرداخته‌اند؛ به‌عنوان مثال «رابرت دارنتون» به بررسی تأثیر رسانه‌ها بر انقلاب فرانسه پرداخته است، «کارولین ماروین» به تحلیل گفتمان مجلات تکنیکی در قرن نوزدهم و «ژانیس رادوی» به مطالعهٔ تأثیر داستان‌های عاشقانه بر خوانندگان روی آورده است. با نویسندگان این مقالات آشنا شوید: 1. «آین انگ» (Ien Ang) استاد مطالعات فرهنگی در دانشگاه سیدنی غربی در استرالیا بوده است. او به پژوهش در زمینهٔ رسانه‌ها، مخاطبان، هویت‌های سیاسی، ملی‌گرایی، جهانی‌سازی، مهاجرت و قومیت پرداخته و جایزهٔ سنتنری را در سال 2001 میلادی دریافت کرده است. از کتاب‌های مهم او می‌توان به «چینی‌های ساکت: زندگی میان آسیا و غرب» اشاره کرد. 2. «دیرد بودن» (Deirdre Boden) استاد مدرسهٔ بازرگانی کپنهاگ و دانشگاه‌های آمریکا و پژوهشگر در زمینهٔ گفت‌وگو و تأثیر آن در سازمان‌های اجتماعی است. «گفت‌وشنود و ساختار اجتماعی» یکی از کتاب‌های او است. 3. «جاشوا میروویتز» استاد ارتباطات در دانشگاه نیوهمپشایر و پژوهشگر تأثیر رسانه‌های همگانی به‌ویژه تلویزیون بر رفتار اجتماعی است.کتاب او «بدون احساس مکان: تأثیر رسانه‌های الکترونیک بر رفتار اجتماعی» نام دارد. 4. «کلاوس کریپندورف» استاد دانشگاه پنسیلوانیا و متخصص در روش‌شناسی علوم اجتماعی و تحلیل محتوا است. «تحلیل محتوا؛ مقدمه‌ای بر متدولوژی» نام کتاب او است. 5. «تئون آدریانوس ون دایک» استاد دانشگاه آمستردام و پومپوفا برای بارسلونا و پژوهشگر تحلیل گفتمان، نژادپرستی و ایدئولوژی است. او شش مجلهٔ بین‌المللی در زمینهٔ تحلیل گفتمان را راه‌اندازی کرده است. 6. «ویلیام لیس» استاد دانشگاه سیمون فریزر و متخصص در زمینهٔ ریسک و مسئولیت است. از کتاب‌های مهم او می‌توان به «سلطهٔ طبیعت» اشاره کرد. او نظریه‌پرداز در زمینهٔ رابطهٔ انسان با طبیعت و اثرات آن بر جامعهٔ صنعتی بوده است. 7. «مارک پاستر» استاد دپارتمان تاریخ در یو سی ایرواین و پژوهشگر تاریخ فکری و فرهنگی، نظریهٔ انتقادی و مطالعات رسانه‌ای است. کتاب او «چه چیزی در اینترنت مهم است؟» نام دارد. 8. «جیمز ام کالینز» استاد دانشگاه نتردام هلند و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال، پسامدرنیسم و روایت است. «فرهنگ‌های غیرعمومی: فرهنگ عامیانه و پسامدرنیسم» اثر او است. 9. «دنیس مک کوییل» استاد بازنشستهٔ دانشگاه آمستردام و استاد ناظر دپارتمان امور سیاسی دانشگاه ساوتهمپتون و پژوهشگر نظریهٔ ارتباطات توده‌ای و آزادی بیان است و از کتاب‌های مهم او می‌توان به «نظریه» ارتباط توده‌ای» اشاره کرد. 10. «ویلیام ملودی» رئیس پیشین مرکز بین‌المللی پژوهش در ارتباط و فناوری‌های اطلاعات در ملبورن و پژوهشگر تعامل فناوری، اقتصاد و مقررات‌گذاری در ارتباطات بوده؛ همچنین جایزهٔ دکترای افتخاری از دانشگاه تکنیکال دانمارک را دریافت کرده است. 11. «مجید تهرانیان» استاد ارتباط در دانشگاه هاوایی و متمرکز بر موضوعاتی همچون صلح، دموکراسی، توسعه و ارتباطات بین‌المللی بوده است. از آثار مکتوب او می‌توان به «تکنولوژی‌های قدرت: ماشین‌های اطلاعات و چشم‌اندازهای دموکراتیک»، «نامه‌هایی از اورشلیم» و «تجدید ساختار برای صلح قومیتی» اشاره کرد. 12. «جان بروکشایر تامپسون» استاد جامعه‌شناسی دانشگاه کمبریج و پژوهشگر تأثیر رسانه‌ها بر جامعه‌های مدرن و هویت‌سازی است. کتاب «رسانه‌ها و مدرنیته» اثر او است.